Amsterdam wordt in de meeste reisgidsen samengevat tot een handvol bruggen en een rondvaartboot. Maar er is een route die je de stad laat zien zoals bewoners haar kennen: langs het IJ. Breed water, veerboten, industrieel erfgoed en een fietspad dat je zonder tramrails, zonder autodeuren die openzwaaien en zonder reisgenoten die plotseling stilstaan voor een foto brengt van het Centraal Station naar de NDSM-werf en terug. Dit is de route die ik zelf het liefst rijd als ik een groep wil verrassen.
Waar je begint en waarom je dat niet op het Stationsplein doet
Het Stationsplein is een ramp voor wielrijders. Dat zeg ik niet om te klagen, maar om je te behoeden. Er staan altijd drie mensen met een koffer midden op het fietspad, er rijden OV-fietsen in alle richtingen en de tramrails liggen er uitnodigend bij tot je er met je voorwiel in belandt. Dat heb ik te vaak zien gebeuren om er nog van te schrikken.
Begin dus niet op het Stationsplein zelf. Loop of rijd je fiets door naar de IJtunnel-kant, richting het Oosterdok. Dat is de zijde van het station die de meeste bezoekers nooit zien omdat ze meteen de stad in duiken via de Damrak-kant. Hier is het rustiger, het uitzicht is meteen open en je hebt ruimte om te wennen aan je huurfiets voordat het druk wordt.
Heb je een huurfiets met een zwaar slot aan het stuur? Controleer of dat slot vastzit. Het bengelt anders tegen je been bij elke trapbeweging. Kleine irritatie, maar na twintig minuten wil je hem in het IJ gooien. Ik spreek uit ervaring, zowel mijn eigen als die van de honderden mensen die ik voor mij heb zien rijden.
Langs het Oosterdok naar Java-eiland: waar het fietspad zijn eigen leven leidt
Rijd je het Oosterdok op, dan zie je links de bibliotheek en rechts het open water. Blijf rechts aanhouden. Het fietspad splitst zich hier op een manier die niet meteen logisch is: een deel gaat omhoog naar de brug over het Oosterdok, een deel blijft laag langs het water. Neem de lage route. Die brengt je direct langs de museumschepen die hier liggen afgemeerd, en je rijdt over een kade die breed genoeg is om rustig te kijken zonder iemand in de weg te staan.
Na het Oosterdok kom je op het Java-eiland. Dit is een woonwijk op een schiereiland, aangelegd op wat vroeger havengebied was. De architectuur is opvallend, de straten zijn smal en er zijn nauwelijks toeristen. Dat is precies waarom ik hier altijd even doorheen rijd. Geen souvenirwinkels, geen rondleidingsgroepen die als één organisme de weg blokkeren. Gewoon mensen die hun boodschappen doen en kinderen die op het plein spelen.
Houd op Java-eiland rekening met het volgende:
- De kades zijn smal en sommige stukken zijn éénrichtingsverkeer voor fietsers
- Er zijn hier geen grote winkels of cafés, dus als je dorst hebt: zorg dat je wat bij je hebt
- De wind van het IJ kan hier hard aankomen, zeker als je van het water af fietst naar de andere kant van het eiland
Aan het einde van Java-eiland keer je terug naar de hoofdroute via de Sporenbrug of je neemt de weg terug langs de zuidkant van het eiland. Beide opties komen uit op hetzelfde punt: de Piet Heinkade.
De Piet Heinkade naar de pont: het drukste stuk en hoe je het overleeft
De Piet Heinkade is breed, recht en heeft een duidelijk fietspad. Het is ook het stuk waar het meest misgaat bij onervaren stadsfietsters. Niet omdat het gevaarlijk is, maar omdat het zo open en snel aanvoelt dat mensen hun snelheid vergeten. Plotseling rijden ze 25 kilometer per uur op een huurfiets met terugtraprem en komen ze erachter dat remmen iets meer planning vraagt dan thuis.
Rem vroeg. Altijd. Zeker bij de oversteekplaatsen richting het Muziekgebouw en het Passenger Terminal Amsterdam. Die oversteekplaatsen worden gebruikt door mensen met grote koffers die net van een cruiseschip zijn gestapt en absoluut niet op fietsers letten. Ze kijken naar hun telefoon, ze kijken naar het water, ze kijken naar elkaar. Ze kijken niet naar jou.
Volg de Piet Heinkade door tot je bij de veerpont-aanlegplaats komt aan het einde van de kade. Hier vertrekken de ponten naar Amsterdam-Noord. De pont is gratis voor fietsers en voetgangers, hij vaart de hele dag en er is altijd wel een nieuwe die eraan komt als je er net een hebt gemist. Wacht je even? Geen probleem. Er is een bankje, er is uitzicht op het water en je kunt zien hoe de stad er van het water uit uitziet.
Een paar praktische punten voor de pont:
- Rij je fiets aan de hand aan boord, niet rijdend
- Zet je fiets aan de reling en houd hem vast bij golfslag van voorbijvarende schepen
- De oversteek duurt een paar minuten, genoeg om even op adem te komen
NDSM-werf: eindpunt met karakter
Aan de overkant van het IJ ligt Amsterdam-Noord, en specifiek de NDSM-werf. Dit was een grote scheepswerf die decennialang het hart was van de Amsterdamse industrie. Nu is het een creatief terrein met ateliers, een skatepark, markten en een paar eetgelegenheden die er al jaren zitten en er hopelijk nog jaren blijven zitten.
De werf is groot. Je kunt er makkelijk een halfuur rondrijden zonder hetzelfde stuk twee keer te zien. Het terrein is deels bestrating, deels klinkers, deels los grind. Op een huurfiets met smalle banden let je even op bij het grind, maar het is goed te doen. Op een stadsfiets met brede banden is het geen enkel probleem.
Wat je hier tegenkomt:
- Grote loodsen met muurschilderingen die elk jaar veranderen
- Een hangplek voor jongeren aan de waterkant die er al is zolang ik me kan herinneren
- Een plek om je fiets neer te zetten en te voet verder te verkennen
- Uitzicht op het IJ met Amsterdam-Centrum aan de overkant, wat een heel ander perspectief geeft dan je gewend bent
Neem hier de tijd. Dit is het punt waarop ik bij groepsritten altijd stop en iedereen even los laat. De mensen die denken dat Amsterdam alleen binnen de ring bestaat, staan hier altijd even stil. Niet omdat het spectaculair is in de toeristische zin van het woord, maar omdat het echt is. Ruimte, water, wind en een stad die er op afstand heel anders uitziet.
Voor de terugweg neem je dezelfde pont terug naar de Piet Heinkade. Je kunt ook kiezen voor de pont die iets westelijker aanmeert, richting het Centraal Station, als je terug wilt naar het beginpunt. Die pont vaart ook gratis en brengt je in een paar minuten terug aan de kant waar je begon.
De totale route, inclusief ommetje over Java-eiland en een halfuur rondhangen op de NDSM-werf, doe je in twee tot drie uur. Dat is zonder haast, met een stop voor een kop koffie en zonder dat je ook maar één tramrail hebt hoeven kruisen.